16 maart
Case
Nanyue kwam zich aanbieden bij Huineng, die hem vroeg: “Wat komt hier zo aangelopen?”
Nanyue wist niet wat te antwoorden en mediteerde er jaren op.
Na acht jaar antwoordde hij: “Zeggen dat het iets is, zou de bal misslaan.”
Kort
Hoe meer we de bal denken te raken, des te meer we hem missen.
Iets langer
Dit is het begin van een héél beroemde zendialoog. Het is zelfs het cliché der zendialogen: “Zeg hier en nu wat je bent. En toon daarmee wat je van de zen begrepen hebt.” Als je zo'n dialoog leest, kun je meteen nadien zien wat de leerling erop te zeggen had en of de leraar het goedkeurde. Maar als je zelf live met de vraag te maken krijgt, sta je vaak genoeg met je mond vol tanden. "Tja. Wat ben ik inderdaad? Wat is dit hier dat zo komt aangelopen?"
Het alvast is niet de bedoeling dat je antwoordt door te vertellen met je beroep, of je hobbies, zoals wanneer je je voorstelt in een televisiequiz. 'Wat hier zo loopt' verwijst naar het Indiase woord Tathagata, een van de titels van de Boeddha. Dus impliciet wordt hier gevraagd naar je graad van verlichting, naar de manier waarop je hier en nu contact maakt met het boeddhistische ideaal. Je zou voor minder met je mond vol tanden staan. Maar je kunt ook simpelweg onderzoeken wat 'dit' hier is, dat hier zo rondloopt op de wereld. Je zou wel eens erg lang moeten zoeken naar een antwoord.
Geen nood, je bent dus in goed gezelschap. Nanyue, die later een van de grote opvolgers van Huineng wordt, deed er maar liefst acht jaar over om op de proppen te komen met een antwoord. Hij had vast tevoren al heel wat andere antwoorden bedacht. Maar hoe meer hij de bal dacht te hebben geraakt, des te meer hij zag dat hij hem mis sloeg. Dus uiteindelijk erkende hij ietwat schaapachtig. “Ik weet het niet zo goed, maar ik weet wel dat ik geen ding ben.”
Dat is op zich al niet slecht. Inzien dat datgene je je 'ik' of je 'zelf' noemt geen ding is, niets vastomlijnds, of vaststaands, is een grote hulp om niet zomaar elke opduikende gedachte, emotie of neiging te volgen. Dat opent dan weer de kans om beter en subtieler te kijken naar wat voor onzin er allemaal in je rondwaart. En dat die onzin vaak met je aan de haal gaat en brokken maakt die je helemaal niet wil. Je bent geen ding, maar een rondlopende wolk van interacties. Dat kun je wel degelijk op elk moment ondervinden. Je kunt het zelfs meteen zien zodra je een ophoudt je ware zelf te proberen vinden.
Prima antwoord dus. Maar misschien toch nog een tikkeltje te makkelijk. Dat vond Huineng toch. Dus port hij Nanyue verder aan. Dat bekijken we morgen.
Voor de hele reeks, klik hier.