19 maart
Case
“Niet weten is het meest intieme.”
Shoyoroku
Kort
Weten is doen alsof je niet onzeker bent. Dat heeft zo zijn beperkingen.
Iets langer
Soms wordt zenverlichting beschreven als een diep 'weten'. Als een werkelijk doordrongen zijn van een ervaring of een besef. Het probleem is dat je ook werkelijk doordrongen kunt zijn van de grootste onzin. Hoe groter de onzin, hoe moeilijker het lijkt om iemand ervan af te helpen. Je kent het verschijnsel wellicht wel: als iemand een zin begint met “ik ben er ten stelligste van overtuigd dat...' wil dat hoogstwaarschijnlijk zeggen dat hij er eigenlijk niet zo zeker van is, maar geen zin heeft om in die onzekerheid te leven. Dus wordt het maar een diepste overtuiging, iets dat hij gewoonweg weet. Er is niet zoveel reden om ervan uit te gaan dat meditatieve ervaringen over zen-zekerheden aan dat risico ontsnappen. Integendeel. Het hele boeddhisme is precies begonnen bij de Boeddha die zijn twijfels had bij wat de mediterende yogi's in zijn tijd uitkraamden.
Het is daarom dat ik deze zin, uitgesproken door de Chinese zenmeester Dizang (867-928), zo koester. Niet-weten is intiemer dan weten. Dat hebben we al gezien bij Bodhidharma's antwoord op de vragen van Keizer Wu. Deze keer gaat het niet per se over zelfkennis, maar ook over intimiteit met andere wezens of dingen. Je bent dichter bij iemand als je erkent dat je hem niet kent. Je luistert en kijkt beter als je niet op voorhand denkt te weten wat je zult horen of zien. Dit intieme niet-weten is niet het luie niet-weten dat niet echt oplet, de schouders ophaalt en besluit “Kweenie”. Het is ook niet per se een meditatieve onderdompeling waarbij je aan geen enkele gedachte vasthoudt. Intiem niet-weten is veel vaker de praktijk van te erkennen dat je nog niet weet, en daarom des te aandachtiger ontvangt wat er te zien is. Het is ook erkennen dat je bijvoorbeeld een vriend of een partner nooit echt helemaal zult kennen. En dat je dus altijd zult moeten blijven kijken, onderzoeken, ontvangen en daarmee aan de slag gaan. Het is ontmoeten en blijven ontmoeten. Actief niet-weten is heel erg boeiend. Heel intiem.
Voor de hele reeks, klik hier.
Als je deze teksten ook in de praktijk wil brengen, kun je deelnemen aan de online ZIT-sessies.